Takı Seti ve Takı Tasarımı’nın Anadolu Geçmişi
Anadolu geçmişten günümüze birçok medeniyete beşiklik yapmıştır. Anadolu’yu çok farklı yönlerden ele almak mümkündür. Takı seti, takı yapımı, takı tasarımı, takı tasarım modelleri ve altın takı gibi yönlerden Anadolu’yu ele aldığımızda çok zengin ve köklü bir geçmişle karşılaşırız. Binlerce yıl boyunca birçok kavmin vatanı olmuş Anadolu birçok kültürün etkisi ile gelişmiş ve zenginleşmiş takı seti kültürüne sahiptir. Takı tarih boyunca insanın yaşadığı çevreden tasarım ve kullanım olarak etkilenmiştir. Anadolu takı setinin en zengin bir biçimde geliştiği yerlerdendir. Üstünde yaşamış medeniyetlerin çokluğu ve farklılığı takı setinin Anadolu’da kendine has bir yöne verilmesinde etkili olmuştur.
Anadolu medeniyetleri arasında en köklülerinden olan Hititler döneminde takı seti ve takı yapımı konusunda sahip olduğumu bilgiler çok az. Hititler altın takı, takı tasarımı modelleri, gümüş takı, altın takı seti gibi konularda ilerlemiş bir medeniyet olsa da günümüze taşınan takı seti modelleri çok sınırlıdır. Takı setleri varlıklarını günümüze kadar taşıyamamıştır. Ancak mezarlardan elimize geçen kalıntılardan anladığımız kadarı ile Hititler altın takı setleri konusunda oldukça maharetliydiler. Hititler döneminde altın set fiyatlarının bir paha ölçüsü olarak kullanıldığına dair kanıtlarda görülmektedir. 22 ayar altın takı seti fiyatları ekonomik bir gösterge olarak kullanılmıştır bu dönemde.
Takı Seti ve Hititlerde Takı Yapımı
Hitiler özellikle kıymetli madenlerde takı yapımında maharetliydiler. Altın takı seti yapımında ustalaşan Hitit takı tasarımı altın takı setleri konusunda zirveye çıkmıştır. Kıymetli madenlerin işlemesinde önemli gelişmeler kaydeden Hititlerde altın ekonominin temelini oluşturuyordu. Ancak altın takı seti yapımında da yoğun olarak kullanılmıştır. Döneminin en iyi ekonomilerinden biri olan Hititlerde altın takı seti fiyatları, 22 ayar altın takı seti fiyatları ekonomik varlığın bir göstergesi olarak pahalı olmuştur. Ucuz altın takı seti fiyatları da sıradan halkın alım gücünün üstündeydi. Altın set fiyatları bu dönemde ticaretin ve ekonominin canlı olduğunun bir delilidir. Hititler ve devamında gelen diğer medeniyetleri maden ve taş işçiliğinde gelişerek takı yapımı konusunda Anadolu medeniyetini zirveye çıkardılar. Bu dönemde Anadolu’da takı seti ve takı yapımı çoğaldı. Altın takı işlemeciliği gelişti. Hititlerden sonra gelen medeniyetler takı seti, takı yapımı ve takı tasarımında özgün formlar geliştirerek Anadolu takı seti ve takı tasarımına eşsiz örnekler verdiler.
İlerleyen dönemlerde antik dönemin önemli ticaret merkezleri haline gelen Batı Anadolu medeniyetleri ticaret sayesinde zenginleşip geliştiler. Bir ticaret kavşağı olan bu merkezler doğu ve batı takı set ve takı tasarımını birleştirerek takı yapımı, takı tasarım modellerini, gümüş takı çeşitlerini ileri noktalara taşıdılar. Sentez bir kültür oluşturmayı başaran bu ticari medeniyetleri değerli maden işlemeciğinde de öne geçtiler. Bu dönemde ticaret ile zenginleşen halk takı seti kullanımında altın takı setlerini tercih ediyordu. Altın takı seti fiyatları bu dönemde malzemenin bolluğu sayesinde ucuzladı. Ucuz altın takı seti fiyatları halkın hemen her kesiminden kimselerin takı kullanımına yönelmesine sebep olmuştur. Bu dönemde 22 ayar altın takı seti fiyatlarındaki cazip oranlar işçiliğin öne çıkmasına ve tercih sebebi olmasına sebep olmuştur. Bu dönemde takı seti işçiliği göz dolduran bir seviyeye ulaşmış, takı yapımı ve takı yapımı, takı tasarımı, takı tasarım modelleri bakımından uç örnekler vermiştir. Takı seti yapımının maden işlemeciliğini geliştirdiği bu dönemde kimyasal işleme yöntemleri kullanılarak saf altın elde edilmiştir. Altın rafine işlemlerini bu günküne yakın bir titizlikte yapmayı başaran bu medeniyetleri altın takı setlerine birçok örnekler yapmışlardır. Bu dönemde altın işçiliği takı seti tasarımında kendisini göstermiş, takı seti yapımında teknik ve ustalıkla işlenmiş takı seti modelleri hazırlanmıştır.
Altın Takı Setleri
Altın işlemeciliğinde varılan bu nokta sonraki dönemler de etkilemişti. Anadolu’nun batısı sonraki yıllarda altın takı ve gümüş takı işlemeciliğinde tarihinin zirvesine çıkmıştır. Bu dönemde ticaret yaparak zengin bir ekonomiye sahip olan Batı Anadolu medeniyetlerinde altın takı seti fiyatları altın işlemeciliğinin gelişmesi ile düşmüştür. Altın set fiyatları zamanın en ucuz halini almıştır. Ucuz altın takı seti fiyatları her sosyal tabakadan insanın altın takı kullanımına izin vermiştir. 22 ayar altın set fiyatları da bu durumdan etkilenmiştir. Altın takı setleri döneminin en çok kullanılan mücevheri haline gelmiştir. Takı seti ve takı yapımında takı tasarımı da en az maden işçiliği kadar ilerlemiştir. Takı tasarım modelleri zamanın sentez kültürünü yansıtmaktadır. Gümüş takı da bu dönemde tercih edilen bir diğer takı çeşidi olmuştur.
Bu dönemde altın işlemeciliğinde varılan nokta mucize gibidir. Neredeyse safa yakın ayarda altın elde edilmiştir. Altından yapılan takı seti modellerinde döküm, repousse, fligre, granülasyon gibi dönemine göre ilet kuyumculuk teknikleri kullanılmıştır. Bu döneme ait takı seti ve takı tasarım modelleri Efes Artemis Tapınağı ve Uşak gibi çevrelerde yapılan kazılarda bulunmuştur. Bu dönemde takı seti ve takı yapımında birçok farklı kültürün ve inancın izleri bulunmaktadır. Helenistik kültür öncesi bu dönem kendinden sonra gelecek sentez toplumun ipuçlarını vermektedir. Takı tasarımı ve takı tasarım modellerinde o gün yaşayan farklı kültürlerin kaynaşması ile meydana gelmiş figürler ve simgelere rastlanmaktadır. O dönem imal edilen küpelerden apliklerde, broş ve iğnelerde bu farklı kültürlerin simgelerinin yan yana kullanıldığını ve bir sentez oluşturduğunu görmekteyiz.
Takı Yapımında Doğu Etkisi
Aynı zaman dilimi içinde yaşayan doğu medeniyetlerinde takı seti ve takı tasarımının gelişimi Batı ile paralellik göstermektedir. Bu dönemde doğuda hakim olan uygarlı olan Urartular maden işlemeciliğinde batı medeniyetlerinden geri olmadıklarını göstermiştir. Bu döneme ait kalıntılarda ele geçen takı seti modelleri dönemin takı yapımı ve takı tasarımı bakımından ne kadar gelişmiş olduğunu göstermektedir. Bu döneme ait altın takı, gümüş takı örnekleri takı tasarımı ve takı tasarım modelleri bakımında doğu medeniyetlerinin geldiği noktayı göstermektedir. Bu takı seti modellerinde ustalık ve işçilikte Urartuların ne kadar etkileyici bir sanata sahip olduğunu görebilmekteyiz. Anadolu takı seti ve takı tasarımının temeli olan telkari ve mineleme teknikleri temelini bu dönemden almaktadır. Takı seti örneklerinde doğu medeniyetlerinin yaşadıkları zamanın izlerine rastlamak mümkündür. Takı yapımında ve takı tasarımında ilerleyen doğu medeniyeti takı tasarım modellerinde daha çok bitkisel motifler, nar, meşe palamudu ve hayvan başları gibi örneklere rastlamaktayız. Dinsel simgelerinde eksik olmadığı takı seti modellerinde ön Asya inançlarına ait figürler ve simgeler de bulunuyor.
Takı Tasarımı ve Takı Tasarım Modellerinde Renklendirme
Anadolu’da doğu etkisinin hemen her konuda etkin olmasında Pers istilasının etkisi büyüktür. Milattan önce 545 yılından başlayarak Anadolu’yu istila eden Pers medeniyeti her alanda olduğu gibi takı seti ve takı tasarımında da kendisini göstermektedir. Ancak Pers etkisi tek başına hakim olamadı. Anadolu yeni bir kültür harmanlaması ile iki kültürü birleştirmeyi başardı. Takı seti ve takı yapımında Pers etkisi doğu medeniyetlerinin renkli kültürlerinin de Anadolu içlerine taşınması ile kendisini hissettirdi. Bu dönemde takı seti, takı tasarımı, takı yapımı, takı tasarım modelleri, altın takı, gümüş takı, takı seti modelleri, altın takı setleri renkler ile karşılaştı. Doğu etkisi takı seti yapımında kendisini değerli madenler ile birlikte parlak madenlerin, camın ve renklerin kullanımı ile gösterdi. Bu döneme ait takı setlerinin belirgin özelliği üzerlerindeki yarı değerli taşların ve bunların cam taklitlerinin kullanımlarının çok revaçta olmasıdır. Dönemin takı seti, takı tasarımı, takı tasarım modelleri rengârenktir. Takı seti ve takı yapımında renkler ile birlikte biçim ve üslupta Doğu etkisini belirgin biçimde yansıtmaya başlar bu dönemde. Dönemim takı tasarım modellerinde üçgen, yamuk, piramit gibi geometrik sembollerin kullanımı artmıştır. Savaş dönemi ile birlikte altın ve altın takı ekonomik değerini arttırmıştır. Altın takı seti fiyatları, altın set fiyatları, 22 ayar takı seti fiyatları, altın takı setleri piyasası bu dönemde artış göstermiş, geçmişte görülen ucuz altın takı seti fiyatları geride kalmıştır.
Takı Seti Modellerinde Helen Akımı
Anadolu tarih boyunca doğu ve batıdan gelen istilalar ve akınlarla karşılaşmıştır. Anadolu
‘da pers etkisinin kırılması ile birlikte yükselen batı medeniyetleri Anadolu’yu etkisi altına almıştır. Takı seti ve takı yapımı için Helenistik dönem Anadolu’da bir dönüm noktasıdır. Bu dönemde takı tasarımı ve takı tasarım modelleri inceliğin ve zarafetin doruğuna çıkmıştır. Helenistik dönemin e belirleyici özelliği takı ve takı setinin artık gündelik hayatın bir parçası olmaya başlamasıdır. Bundan önceki dönemlerde takı tapınaklarda ve mezarlarda daha çok inanç yönü ağır basan bir kullanıma sahipti. Takı seti ve takı yapımında bu etkiyi görmek mümkündür. Savaş dönemlerinde ise daha çok altın takı ve gümüş takı olmak üzere tüm takı modelleri değerli taşlardan ve madenlerden yapılmış olmaları itibari ile ekonomik birer objeye dönmüş ve el değiştirerek ve ya hiç uğruna elden çıkarılarak yitip gitmiştir. Ancak batı medeniyetlerinin Anadolu üzerinde hakim olmaya başlaması ile takı tapınaklardan ve kasalardan çıkmış, gündelik hayatın bir parçası haline gelmiştir. Bahsi geçen dönemde batı medeniyetleri zengin maden yataklarını özellikle Trakya’da işletmeye başlamış, Pers hazinelerinde biriken altın ve değerli maden stoku da Perslerin çekilmesi ile batı medeniyetlerinin eline geçmiştir. Batı toplumları takı seti ve takı tasarım modellerini inanç ve hazine olmanın yanında toplumsal statünün ve zenginliğin, makamın bir göstergesi olarak kullanıyorlardı. Bu dönemde altın takı ve gümüş takı gündelik yaşamda dünya zevklerinin, zenginliğin, zarafetin, makamın, unvanın bir göstergesi olarak kullanılmaya başladı.
Helenistik kültürde takı seti, takı yapımı, takı tasarımı, altın takı ve takı tasarım modellerinde daha çok insan ve hayvan figürlerinin kullanıldığını görüyoruz. Bu dönemde altın takı ve gümüş takı en çok tercih edilen takı çeşidiydi. Bu dönemde altın takı seti fiyatları, altın set fiyatları, ucuz altın takı seti fiyatları, 22 ayar altın takı seti fiyatları artmış, sadece soylu ve zengin kimselerin kullanımına sunulmuştur. Ucu altın takı seti fiyatlarından bahsetmek mümkün değildir. Helenistik kültürün takı seti, takı yapımı ve takı seti modellerine getirdiği bir yenilik ise takı tasarımında ve takı tasarım modellerinde mücevher kavramının gelmesiydi. Artık takı değerli ya da yarı değerli madenler ile değerli taşlardan yapılan bir süs eşyası değil tüm unsurların birbiri ile birlikte kullanıldığı, değerli taşlar ile altın gibi madenlerin bir arada kullanıldığı, değerli taşlar ve madenler ile bezeli mücevherlerin takı kavramına eklendiği bir devir açılmıştır. Bunda Büyük İskender’in doğu seferi sonrası elde ettiği değerli taşların, yakutların, zümrütlerin Anadolu’ya getirilerek takı yapımında kullanılmasının etkisi büyüktür. Bu dönemin takı seti ve takı yapımında motiflerde de farklılıklar oluştu. Menadlarla eroslar, zenci tasvirleri, aslan, boğa, geyik gibi hayvanların başları sıklıkla kullanılan simgeler halini aldı. Bu dönemde takı modası çok hızlı gelişti. Dönemin “moda”sı ise Herakles düğümlü takılardı.
Takı Seti Modellerinde Roma Etkisi
Helenistik kültürün devamında gelen Roma medeniyeti Anadolu takı seti sanatını derinden etkiledi. Roma medeniyeti Helen kuyumculuk geleneklerine bağlı kalmıştır. Ancak her medeniyet gibi Roma’da Anadolu takı seti işlemeciliğine kendi kültüründen katkılarda bulundu. Takı seti, takı yapımı, takı tasarımı, takı tasarım modelleri yapımında bu dönemde inci, jasper ve cam gibi maddeler kullanılmaya başladı. İlerleyen dönemlerde Romalı kuyumcular ve takı işçileri Takı seti ve takı yapımında kendi form ve motiflerini kullanmaya başladılar. Takı seti, takı yapımı ve takı tasarımında bu dönemde altın ve değerli taşların birlikte kullanımına güzel örnekler verildi. Roma medeniyetinde de özellikle altın takı ve gümüş takı kullanımı gündelik hayatta yaygındır. Romalı kuyumcular takı seti yapımında yeni teknikler geliştirdi. Stampa ve savat teknikleri Roma’dan kalan kuyumculuk teknikleridir.
Roma döneminde takı seti geçmişten gelen form ile yeni tekniklerin birleştirilmesi ve gündelik hayatta takının yaygınlaşarak kullanımını sağladı. Takı yapımı, takı tasarımı, takı tasarım modelleri, takı seti modelleri, takı setleri, altın takı ve gümüş takı Roma döneminde gelişerek Anadolu’ya has yeni formlar kazandı. Roma Takı seti işçiliğinde pagan kültürün etkisi görülmektedir. Takı tasarımı ve takı yapımında hayvan başı, tanrı siluetleri ve insan motifleri yaygın olarak kullanılmıştır. Roma istilacı yapısı nedeni ile başka diyarlardan elde ettiği değerli maden ve takı seti ganimetinin Anadolu’ya taşıdı. Altın takı, altın takı seti fiyatları, altın set fiyatları, ucuz altın takı seti fiyatları, 22 ayar altın takı seti fiyatları roma döneminde gündelik kullanımdaki yaygınlığına rağmen pahalıdır.
Roma ertesi dönemde Roma’nın devamı niteliğindeki Bizans medeniyetini görmekteyiz. Roma’nın devamı olan Bizans döneminde takı setinde birkaç farklı akımın etkisi görülür. Bizans’ın ilk dönemlerinde etkin olan özellikle saray ve ileri gelen çevrelerce daha çok benimsenen kökü eski sanat geleneklerine bağlı, ince, hassas, hatta bazı durumlarda Hıristiyanlık inancına dahi yabancı unsurların bile kullanıldığı görkemli, zengin ve göz kamaştırıcı bir sanat akımı olan başkent akımıydı. Daha sonra gelen takı seti ve takı tasarımı üslubu ise form güzelliğine önem vermeyen, görselliğin ikinci planda olduğu, dini konuları esas alan ve sanatı dinin bir anlatımı olarak kabul eden ilkel ve kuru bir sanat akımı olan eyalet akımıydı. Her iki takı set ve takı tasarımı akımının da takı yapımı ve takı tasarım modelleri üzerinde etkisi derin oldu. Zamanla bu iki akım yerini Hıristiyanlıkla birlikte yerlerini farklı motiflere bıraktılar. İlerleyen dönemlerde çok farklı teknikler kuyumculuğa egemen oldu.
Bizans takı seti ve takı yapımı sanatında kullanılan takı tasarımı sonucunda verilen takı tasarım modelleri daha çok Roma geleneğinin devamı gibidir. İstanbul’un başkent olarak gelişmesi ve kuyumculuk ile takı setinin merkezi haline gelmesi ile birlikte etkin bir Bizans takı seti geleneğinden bahsedilebilir oldu. Bizans takı seti sanatı bu dönemden sonra kendine özgü form ve biçimleri kullanan, desen ve teknik olarak artık yeni geliştirilen takı seti ürünlerine yansımaya başladı. Bizans sarayının takı setine olan düşkünlüğü ve imparatorların takı yapımı sektöründen vergi almaması bu dönemde takı seti ve takı tasarım modellerinde büyük ilerlemeler yaşanmasını sağladı. Bizans takı seti işçiliği bu dönemde çok ilerleyerek kendi üslubunu oluşturdu. Takı seti, takı yapımı, takı tasarımı, takı tasarım modelleri, altın takı, gümüş takı ve takı seti modelleri alanında nadide örnekler verildi. Bizans takı seti sanatında değerli madenlerin kullanımı ve maden işlemeciliğinde de ileri noktalara ulaşıldı. Dönemin gözde takıları altın takı ve gümüş takı örnekleridir.
Bizans dönemi uzun süre istikrarın korunduğu sakin yıllar geçirdi. Bu dönemde ticaret ile zenginleşen halk arasında takı kullanımı yaygınlaştı. Altın işlemeciliği ve altın madenciliğinin geliştiği Bizans’ta altın takı daha çok soyluların ve saray çevresinin kullanımındaydı. Bu dönemde Altın takı seti fiyatları daha çok zengin kişilerin bu takıyı kullanmasına el veriyordu. Helen ve Roma kültürünü miras alan Bizans medeniyeti kendinden sonra gelen Türkmen takı seti işçiliği içinde büyük bir ilham kaynağı olmuştur.
Bir önceki yazımız olan Takı Setinin Anadolu Macerası başlıklı makalemizde 22 ayar altın takı seti fiyatları, altın set fiyatları ve altın takı hakkında bilgiler verilmektedir.
Benzer Yazılar
Yorum yapabilirsiniz.